Ένα ντοκιμαντέρ που καταγράφει τη χρήση από το Ισραήλ συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης για να δολοφονεί Παλαιστινίους στη Γάζα έγινε δεκτή με 25 λεπτά χειροκροτημάτων και επευφημιών στην πρεμιέρα της στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας.
Η ταινία διάρκειας 80 λεπτών, με τίτλο «NAZA», σκηνοθετήθηκε από τους Ισραηλινούς κινηματογραφιστές Γιουβάλ Άμπραχαμ και Ρέιτσελ Τσορ, οι οποίοι κέρδισαν Όσκαρ το 2025 για την ταινία «No Other Land», ένα ντοκιμαντέρ για τις σφαγές που διαπράττουν οι Ισραηλινοί έποικοι στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη, το οποίο γυρίστηκε σε συνεργασία με τους Παλαιστίνιους σκηνοθέτες Μπασέλ Αντρά και Χαμντάν Μπαλά.
Αποτέλεσμα έρευνας που διήρκεσε σχεδόν τρία χρόνια, η ταινία βασίζεται σε μαρτυρίες ισραηλινών στρατιωτικών και πηγών των μυστικών υπηρεσιών, οι οποίοι μίλησαν υπό τον όρο να παραμείνει κρυφή η ταυτότητά τους. Οι φωνές και τα πρόσωπά τους υποβλήθηκαν σε ψηφιακή επεξεργασία, ενώ η μαγνητοσκόπηση πραγματοποιήθηκε τη νύχτα στις στέγες του Τελ Αβίβ.
«Αφήνουμε τους στρατιώτες και τους αξιωματικούς να μιλήσουν για ό,τι έκαναν», δήλωσε ο Άμπραχαμ στο πρακτορείο ειδήσεων AFP. «Ο στόχος ήταν πολύ απλός: θέλαμε να ακούσουμε, με όσο το δυνατόν περισσότερες λεπτομέρειες, πώς ήταν τα συστήματα δολοφονιών στη Γάζα, πώς λειτουργούσαν», πρόσθεσε. Ο τίτλος της ταινίας είναι ένας ευφημισμός των ισραηλινών μυστικών υπηρεσιών που χρησιμοποιείται για να υποδείξει τον αριθμό των αμάχων που αναμένεται να σκοτωθούν σε μια συγκεκριμένη αεροπορική επιδρομή.
Οι συνεντευξιαζόμενοι περιγράφουν ένα σύστημα υποβοηθούμενο από τεχνητή νοημοσύνη, γνωστό ως «Lavender», το οποίο αξιοποιούσε το παρακολουθούμενο τηλεπικοινωνιακό δίκτυο της Γάζας – τηλεφωνικές κλήσεις, κινήσεις και αλληλεπιδράσεις – για να εντοπίζει στόχους δολοφονίας. «Γινόταν σε μαζική κλίμακα, σαν εργοστάσιο», λέει ένας από τους συνεντευξιαζόμενους στην ταινία, ενώ ένας άλλος που συμμετείχε στον εντοπισμό στόχων αναφέρει ότι η διαδικασία είναι «σαν βιντεοπαιχνίδι, γιατί όλα γίνονται εξ αποστάσεως» και είναι «τρελά διασκεδαστική».
Ορισμένοι συνεντευξιαζόμενοι μίλησαν για την καταστροφή κατοικιών αμάχων, την παραβίαση του ανθρωπιστικού δικαίου και μια «γενική ατμόσφαιρα» «μίσους» προς τους Παλαιστινίους. «Δεν μπορεί να αμφισβητηθεί αυτό που γνώριζαν οι υπάλληλοι των μυστικών υπηρεσιών», αποκάλυψαν στρατιωτικές πηγές στην ταινία, προσθέτοντας ότι «είδαν με τα ίδια τους τα μάτια και άκουσαν με τα ίδια τους τα αυτιά ότι τα σπίτια που “ενοχοποιούσαν” ήταν γεμάτα με οικογένειες».
Ο Άμπραχαμ δήλωσε ότι ελπίζει η ταινία να ωθήσει τις δυτικές κυβερνήσεις να αποσύρουν την υποστήριξή τους προς το Ισραήλ και να ασκήσουν πίεση μέσω κυρώσεων. «Εμείς που βρισκόμαστε μέσα στο Ισραήλ και την Παλαιστίνη και προσπαθούμε να αγωνιστούμε για αλλαγή το χρειαζόμαστε αυτό. Με την άρνησή σας να δράσετε, αποδυναμώνετε τους ανθρώπους εκεί μέσα που υποστηρίζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα και μια πολιτική λύση», δήλωσε, αναφερόμενος στους υποστηρικτές του Ισραήλ.
Σε κοινό άρθρο τους στο περιοδικό +972, οι Άμπραχαμ και Τσορ ανέφεραν ότι η ταινία καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η δολοφονία Παλαιστινίων αμάχων στη Γάζα «δεν ήταν ένα “τραγικό παράπροϊόν” ενός πολέμου κατά της Χάμας… αλλά μια προμελετημένη, υπολογισμένη και σκόπιμη πράξη». Το Screen International, ένα βρετανικό περιοδικό που καλύπτει την παγκόσμια κινηματογραφική βιομηχανία, χαρακτήρισε την ταινία ως «επείγουσα, χτύπημα στο στομάχι», ενώ το The Hollywood Reporter ανέφερε ότι προκάλεσε «οργή… αλλά και αίσθημα ταπείνωσης. Και σίγουρα βαθιά αηδία για το σημερινό ισραηλινό καθεστώς».
Η ταινία είναι παραγωγή του Βρετανού Τζιμ Γουίλσον σε συνεργασία με την εφημερίδα The Guardian, με εκτελεστικό παραγωγό τον Τζόναθαν Γκλέιζερ – την ομάδα πίσω από την ταινία «The Zone of Interest», η οποία κέρδισε το Όσκαρ του 2024 για την καλύτερη διεθνή ταινία μεγάλου μήκους. Ο πόλεμος του Ισραήλ στη Γάζα έχει στοιχίσει τη ζωή σε περίπου 73.500 Παλαιστινίους και έχει τραυματίσει 174.500 από τον Οκτώβριο του 2023, σύμφωνα με το Υπουργείο Υγείας της Γάζας.
Στους ξένους δημοσιογράφους έχει απαγορευτεί η είσοδος στη Γάζα, εκτός από περιπτώσεις υπό αυστηρά ελεγχόμενες συνθήκες υπό την εποπτεία του ισραηλινού στρατού. Το «NAZA» είναι το μοναδικό ντοκιμαντέρ που συμμετέχει στον διαγωνισμό του φετινού φεστιβάλ, το οποίο ολοκληρώνεται το Σάββατο, και ακολουθεί το περσινό «The Voice of Hind Rajab», το οποίο έλαβε χειροκρότημα 23 λεπτών και κέρδισε το δεύτερο βραβείο της Βενετίας.
